Giữa nhịp chảy gấp gáp của văn học đương đại Việt Nam, khi nhiều cuốn sách mải mê chạy theo xu hướng và hiệu ứng lan truyền, Ghi chép của Trịnh Lữ là khoảng lặng tinh tế mà sâu sắc. Không thuộc khuôn mẫu tiểu thuyết hay tự truyện, tác phẩm là những tản văn giàu suy tư, ghi lại những rung động mong manh của ký ức, con người và nghệ thuật.
Giới thiệu tác giả Trịnh Lữ
Trịnh Lữ (sinh năm 1948 tại Hà Nội, tên thật là Trịnh Hữu Tuấn) trưởng thành trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật. Cha ông – họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc – là một tài năng tiêu biểu của mỹ thuật Đông Dương, đồng thời là người đặt nền móng cho thiết kế nội thất Việt Nam từ những năm 1940. Mẹ ông, họa sĩ Nguyễn Thị Khang, cũng góp phần nuôi dưỡng một không gian thẩm mỹ tinh tế. Chính trong môi trường ấy, từ thuở nhỏ, ông đã sớm được thấm đẫm tình yêu dành cho cái Đẹp và văn chương.
Ông tốt nghiệp Kỹ sư Xây dựng Mỏ tại Đại học Mỏ – Địa chất, sau đó tiếp tục hoàn thành chương trình Thạc sĩ Khoa học Truyền thông tại Đại học Cornell (Hoa Kỳ). Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, ông từng tham gia công tác địch vận qua sóng phát thanh. Về sau, ông làm việc với vai trò chuyên gia Truyền thông Phát triển cho Liên Hợp Quốc, đồng thời hoạt động như một cố vấn độc lập về chiến lược truyền thông tại Việt Nam và Hoa Kỳ.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực truyền thông, Trịnh Lữ còn được biết đến như một dịch giả uy tín với nhiều bản dịch văn học giá trị, một họa sĩ có các triển lãm cá nhân và nhóm ở cả Việt Nam lẫn Hoa Kỳ, cũng như một diễn giả và khách mời podcast được đông đảo bạn trẻ yêu mến.
Hành trình cuộc đời ông trải dài từ Hà Nội đến New York, từ một kỹ sư bước sang con đường nghệ thuật, từ những năm tháng “lang bạt” hơn mười lăm năm nơi xứ người đến quyết định trở về quê hương. Tất cả những trải nghiệm phong phú và chiêm nghiệm sâu sắc ấy đã được ông chắt lọc, kết tinh trong Ghi chép – cuốn sách ra mắt lần đầu năm 2020 và được tái bản đặc biệt vào năm 2026 với nhiều bổ sung giàu ý nghĩa.
Cấu trúc đặc biệt của Ghi chép: Hai phần đan cài như đời sống và nghệ thuật
Cuốn sách được kiến tạo thành hai phần rõ rệt, nhưng không hề tách rời; trái lại, chúng đan xen, hòa quyện một cách tự nhiên như chính dòng chảy của đời sống và sáng tạo:
Chuyện đời…
Là những trang viết ghi lại các cuộc gặp gỡ, những chuyến đi, ký ức gia đình và cả những khoảnh khắc rất đỗi bình dị mà sâu xa. Từ quán nước ven đường, buổi đạp xe những ngày cận Tết, đến những mối ân tình nối dài qua nhiều thế hệ… tất cả hiện lên nhẹ nhàng mà lắng đọng. Ở đó, người đọc bắt gặp những rung cảm tinh tế trước thiên nhiên, con người và những điều tưởng như nhỏ bé nhưng lại chứa đựng chiều sâu của trải nghiệm sống.
Chuyện nghệ thuật, chữ nghĩa…
Là không gian của suy tư và chiêm nghiệm về hội họa, văn chương, âm nhạc, về cái Đẹp và thân phận của người sáng tạo. Tác giả không lý thuyết hóa, mà chia sẻ bằng chính trải nghiệm cá nhân – từ việc vẽ, dịch, đọc đến cách ông sống và cảm nhận thế giới. Những suy nghĩ ấy vì thế mang vẻ trầm tĩnh, chân thành và giàu tính gợi mở.
Nối giữa hai phần là 12 bức tranh mới trong lần tái bản – phần lớn là tranh sen – được in màu như một khoảng lặng dịu dàng. Ở đó, người đọc được mời dừng lại, chiêm ngưỡng và thả mình vào vẻ đẹp tĩnh tại của nghệ thuật.
Khép lại cuốn sách là phần ghi chép bổ sung mang tên “Mỗi độ Xuân về”, như một lời chúc Tết ấm áp, thân tình mà tác giả gửi đến bạn đọc. Trước đó, ở lần xuất bản đầu tiên năm 2020, ông cũng từng dành tặng 12 bức tranh sen khác, kèm lời nhắn giản dị mà gần gũi: “Tết này có chuyện vẽ Sen.”
Ghi chép không đi theo một cốt truyện liền mạch. Mỗi bài viết là một mảnh rời, có thể đọc độc lập như một cuộc trò chuyện tình cờ. Nhưng khi ghép lại, chúng dần phác họa nên chân dung tinh thần của một con người – suốt đời kiên nhẫn đi tìm sự thật nội tâm và vẻ đẹp lặng lẽ của thế giới.
Giọng văn chân thành, trí tuệ lặng lẽ và cảm thức nhân văn sâu sắc
Điều khiến Ghi chép chạm tới trái tim người đọc không nằm ở những câu chuyện kịch tính hay thông tin mới lạ, mà chính ở giọng điệu rất riêng của Trịnh Lữ: một sự chân thành lặng lẽ, một trí tuệ không phô trương và một tấm lòng nhân văn dịu dàng trước đời sống.
Ông không lên lớp, không cố đưa ra những lời khuyên kiểu mẫu. Thay vào đó, ông viết như đang tự đối thoại với mình – ghi lại những gì khiến bản thân “bồi hồi hoặc mông lung”, để những cảm xúc ấy trở nên “có thật” hơn qua con chữ. Chính sự giản dị ấy lại tạo nên chiều sâu, bởi người đọc không bị dẫn dắt mà được mời cùng suy ngẫm.
Ngay từ đầu sách (tr. 7), ông đã bộc bạch rất rõ về cách mình viết: ông không “dông dài”, mà chỉ có hai nhu cầu giản đơn – ghi lại những rung động cá nhân và chép lại những điều học hỏi được từ người khác để ngẫm nghĩ. Ghi chép, vì thế, không phải một tác phẩm “làm ra”, mà giống như một phần đời sống được chắt lọc.
Trong từng trang sách, người đọc dễ dàng bắt gặp những câu văn đẹp như thơ mà vẫn rất đời:
“Nhưng hình như cái chưa biết mới làm cho ta muốn sống và đi nữa.”
“Với tôi, vẽ cũng là ghi chép, lưu giữ những giao đãi của mình với sự vật và tha nhân.”
Đó là thứ văn chương không cố gắng làm đẹp, nhưng tự nó đã đẹp vì chân thật.
Có khi là nỗi nhớ quê hương dâng lên từ một buổi đạp xe cũ gần Tết, với bầu trời “hồng hồng, tim tím, lúp xúp” như một vở kịch còn dang dở. Có khi chỉ là hình ảnh lũ trẻ con chạy ào qua, nụ cười hồn nhiên của chúng đủ khiến tác giả “giảng hòa với mọi thứ còn lủng củng trong lòng” và lại muốn ước mong. Cũng có những đoạn lắng sâu hơn, khi ông suy tư về cách đối đãi giữa các thế hệ, hay khi mất đi một người bạn – một mất mát khiến ông quyết định trở về Hà Nội sau nhiều năm xa xứ.
Cuối cùng, có lẽ thông điệp dịu dàng mà mạnh mẽ nhất của cuốn sách nằm trong chính câu kết:
“Đời chỉ là những mẩu chuyện tản mạn tưởng chừng ngẫu nhiên. Đọc chúng với thái độ nào thì đời thành ra thế mà thôi.”
Đó không chỉ là một nhận định, mà còn là một lời gợi mở: cách ta nhìn đời, cũng chính là cách ta sống đời.
Một cuốn sách để “làm cho mọi việc trở nên có thật hơn”
Ghi chép của Trịnh Lữ không phải là cuốn sách gây ấn tượng bằng sự ồn ào hay kịch tính để rồi nhanh chóng bị lãng quên. Nó hiện diện như một người bạn đồng hành lặng lẽ – không áp đặt, không vội vã, nhưng đủ sâu để khiến ta dừng lại và nhìn đời sống rõ hơn, thật hơn, và vì thế cũng đáng sống, đáng yêu hơn.
Trong một thời đại mà mọi thứ dường như đều phải nhanh, lớn và nổi bật, cuốn sách âm thầm nhắc ta về giá trị của sự chậm rãi – của việc sống chân thành và biết nâng niu những rung động rất nhỏ. Đó có thể là một khoảnh khắc bình yên, một ký ức thoáng qua, hay chỉ là một ý nghĩ chưa kịp gọi tên – nhưng khi được “ghi chép” lại, chúng trở nên có ý nghĩa, có hình hài.
Vì thế, nếu bạn đang tìm một cuốn sách để tặng chính mình, hay gửi gắm đến người thân vào dịp Tết, sinh nhật, hoặc đơn giản là để đọc trong một buổi chiều yên tĩnh, Ghi chép là một lựa chọn rất đáng cân nhắc.
Bởi khi mở cuốn sách ấy, bạn không chỉ đang đọc – mà đang bước vào một cuộc trò chuyện dịu dàng với một tâm hồn từng trải, tài hoa và giàu lòng nhân ái.
Lời kết
Giữa những chuyển động không ngừng của đời sống và văn chương, Ghi chép lặng lẽ ở lại như một khoảng thở cần thiết – nơi con người có thể chậm lại để lắng nghe chính mình. Không ồn ào, không phô trương, cuốn sách nhắc ta rằng vẻ đẹp của cuộc sống đôi khi nằm trong những điều rất nhỏ, rất thật, và rất gần.
Đọc Ghi chép, có lẽ điều còn đọng lại không chỉ là những câu chữ, mà là một cách nhìn đời: điềm tĩnh hơn, bao dung hơn, và biết trân trọng từng khoảnh khắc mong manh đang trôi qua.